عقايد385

ځینو زده‌کوونکو دا یادونه کړې ده چې له خلکو څخه چا ویلي دي: یو څلورم توحید هم شته، او هغه دی: توحید المتابعة (یعنې د پیروي توحید). د دې خبرې ځواب دا دی: چې درې واړه مشهور توحیدونه ټول د الله جل جلاله سره تړلي دي، خو دا څلورم، د بل اړخ سره اړه لري، نو ځکه دا بې‌ اړخې (غير مربوطه) خبره ده. دا نه اړین دی او نه له توحید سره کوم تړاو لري؛ ځکه دا د عمل توحید دی، نه د هغه ذات توحید چې عمل ورته کېږي (یعنې الله ته). نو دا خبره د توحید الله سره هیڅ تړاو نه لري. هو، درست ده چې مونږ باید د نبي صلی الله علیه وسلم پیروي خپله ژوندي هوش کې وساتو، خو غوره دا ده چې دا مسئله د "تجريد المتابعة" په نوم یاده شي، یعنې دا چې یوازې د رسول الله صلی الله علیه وسلم پیروي وشي، او دا هماغه مانا ده چې شيخ الاسلام ابن تیمیه او ابن القيم رحمهم الله پرې تعبیر کړی دی. خو هغه چا چې دا اصطلاح "توحید المتابعة" ایښې ده – والله أعلم بالنيات – شاید یې هدف دا وي چې مطلق تقلید رد کړي، او د تقلید په اړه ټول آثار او مؤلفات بې‌ اعتباره وښيي. او که دا مقصد وي، نو دا لاره دا ایجابوي چې د فقه ټول کتابونه د شرک کتابونه شي! ځکه دا کتابونه د متابعې "توحید" نه څرګندوي؛ ځکه دا یوازې د علماو نظریات دي چې په کاغذونو کې لیکل شوي دي. خو مونږ وایو: دا فکر ناسم دی! بلکې د سنّت د کاملې پیروۍ له جملې څخه دا هم ده چې سنت تشریح شي، خلکو ته روښانه شي، او د فقهاوو کتابونه هماغه د سنتو شرحه ده. که څه هم ځینې فقهاء – الله دې له موږ او له هغوی څخه درګذشت وکړي – د خپلو مذاهبو تعصب لري، خو اصل دا دی چې د فقې کتابونه د نبوي سنتو شرحه ده، له سنتو نه اوړي نه. خو ځینې خلک په تقلید کې ډېر افراط کوي، او موږ ورسره یواځې هغه وخت اختلاف لرو کله چې یو څوک د خپل تقلید شوي امام قول، د الله او د رسول د قول نه وړاندې کړي. خو که د امام قول د قرآن او سنتو سره موافق وي، نو بیا خو هېڅ ضرر نه لري. او له دې جملې څخه د الله دا قول دی: > ﴿فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ﴾ نو که تاسو نه پوهېږئ، نو له اهل الذکر (د علم خاوندانو) څخه وپوښتئ. نو که څوک خپله حق نشي پېژندلی، نو باید له علماؤ څخه وپوښتي. او چې وپوښتي، نو مقصد دا وي چې د هغوی فتوى ومني؛ که نه، پوښتنه بې‌ فائدې ده. نو ځکه وایو: جاهل کس لپاره تقلید فرض دی، او ضرور هم دی. او زموږ شيخ عبدالرحمن بن سعدي رحمه الله ویلې: د عوامو مذهب د هغوی د علماو مذهب دی، او که دوی په یوه ښار یا سیمه کې اوسېږي، نو باید د خپلو علماو پیروي وکړي؛ که نه، نو دا کار به د هرج او مرج (بې‌ نظامۍ) سبب شي. شرح عقيدة اهل السنة والجماعة