عقايد390

د ظلم لرې کولو باب نو کله چې موږ ظالم ته ادب ور زده کوو او هغه ته سزا ورکوو، نو موږ پرې تېری نه دی کړی، بلکې موږ هغه اصلاح کړی او ورسره مو ښه کړي دي؛ ځکه چې د نبي صلی الله عليه وسلم دا وینا ده: (انْصُرْ أَخَاكَ ظَالِمًا أَوْ مَظْلُومًا قَالُوا: يَا رَسُولَ اللهِ! كيفَ نَنصُرُه وهُو ظالم؟ قَالَ: «تَمْنَعُهُ مِنَ الظُّلْمِ فَذَلِكَ نَصْرُهُ)(١) «د خپل ورور مرسته وکړه، که هغه ظالم وي او که مظلوم.» صحابو وپوښتل: «ای د الله رسوله! که هغه ظالم وي، څنګه به یې مرسته وکړو؟» نو هغه وفرمایل: «ته به یې د ظلم کولو څخه منعه کوې، همدا ستا مرسته ده ورسره.» --- [١] د کلمې تشریح: «الملک» یعنې: د بشپړ ملک، واکمنۍ، او مطلق تسلط څښتن. هیڅوک په حقیقت کې د ملک څښتن نه دی، خو یواځې الله عزوجل، او په خاص ډول د قیامت په ورځ، الله تعالی فرمایي: ﴿لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ؟ لِلَّهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ﴾ او فرمايي: ﴿مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ﴾ — یعنې: د جزا د ورځې مالک. په هغه ورځ به د الله ملکيت په بشپړ ډول ښکاره شي، ځکه چې په دنیا کې انسان کله کله داسې ګمان کوي چې ګوندې فلاں بادشاه مالک دی، او اصلي مالک الله يې هېر کړي، خو په آخرت کې به داسې نه وي. نو الله جل جلاله «ملک» دی (یعنې سلطان او واکمن) او «مالک» دی (یعنې د شیانو د ملکیت اختیار لرونکی). له همدې امله په الفاتحه سورت کې دواړه قرائتونه ثابت دي: «مَلِكِ يَوْمِ الدِّينِ» او «مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ» او دواړه قرائتونه له متواترو قرائتونو څخه دي او صحیح دي. که دواړه معناوې سره یو ځای کړو، نو مطلب به دا شي: هغه (الله) د هر څه مالک او هم د هر څه واکمن دی. خو که وپوښتل شي چې کوم یو صفت یې ډېر پیاوړی دی؟ نو که ووایې: «ملک»، نو محدودې معنا ته تللی یې، او که ووایې: «مالک»، بیا هم نیمګړی مفهوم لري؛ ځکه چې «مالک» کې ملکیت محدود وي — لکه څنګه چې زه د خپل مال مالک یم، خو د حکومت او فرمانروایي اختیار نه لرم. خو «ملک» هغه څوک دی چې مطلق سلطنت او عام تسلط لري، نو دا صفت پوره واک او اختیار ښيي. الله تعالی هم «ملک» دی، هم «مالک»، او دی دی الحق المبین (روښانه حق). --- (1) حدیث ماخذ: بخاري، کتاب المظالم، باب: "اعن اخاک ظالما او مظلوما"، حدیث نمبر: (2444) — د انس رضي الله عنه څخه، په دې الفاظو: «تأخذ فوق يديه» او ترمذي، کتاب الفتن، حدیث نمبر (2255)، الفاظ: «تكفه عن الظلم فذاك نصرك إياه»