عقايد396

بِإِحْسَانٍ إِلَى يَوْمِ الدِّينِ. کله چې درې واړه یاد شي: «آل، اصحاب، او اتباع»، نو «آل» به د هغه نېږدې مؤمن خپلوان وي، «اصحاب» به صحابه وي، او «اتباع» به هغه څوک وي چې د نېکۍ (إحسان) له مخې له هغوی نه وروسته راځي، یعنې د امت پاتې خلک. او دا د شاعر دا وینا موږ ته دلیل نه شي کېدای: آلُ النَّبِيِّ هُمُ أَتْبَاعُ مِلَّتِهِ مِنَ الأَعاجِمِ وَالسُّودَانِ والعَرَبِ لو لم يَكُنْ آلُهُ إِلَّا قَرابَتَهُ صَلَّى الْمُصَلِّي عَلَى الطَّاغِي أَبِي لَهَبٍ شاعر غواړي دا وښيي چې "آل" یعنې "اتباع" دي په هر حال، خو موږ وایو: دا بیت غلط دی. موږ نه وایو چې د رسول ﷺ آل یوازې د هغه خپلوان دي؛ بلکې وایو: د رسول الله آل هغه خپلوان دي چې ایمان یې راوړی وي. بناءً ابوطالب د رسول الله له "آل" څخه نه شمېرل کېږي، که څه هم د نسب له اړخه د هغه خپلوان دی، خو د دعا او درود له اړخه د رسول الله له "آل" نه دی، همدا ډول د رسول ﷺ تره ابو لهب هم د رسول الله له "آل" نه دی. [۱] کلمه «بإحسانٍ» ضرور ده؛ ځکه ځینې خلک دعوی کوي چې موږ د هغوی اتباع یو، خو بې له نېکۍ (احسان) نه، نو دا قید ته پام کوه، ډېر خلک دا نه یادوي، وايي: «على محمد وعلى آله والتابعين»، دا سمه خبره ده، ځکه مراد دا وي چې "تابعين بإحسان" وي، خو دا قید باید واضح شي، لکه څنګه چې الله پاک ویلي: ﴿وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُم بِإِحْسَانٍ﴾ [التوبة: ۱۰۰]. [۲] قوله: «إلى يوم الدين» دا د دې قول سره تړاو لري: «وَمَن تَبِعَهُم» یعنې: هر څوک چې د هغوی اتباع کوي، تر قیامته پورې.