عقايد400

کله چې نبي عليه الصلاة والسلام مدینې ته تشریف راوړ، هلته یې ولیدل چې خلک د خرما د ونې القاح (ګرده‌افشاني) کوي. دا داسې و چې یو انسان به د نر ونې (چې ورته فحل وایي) ونې ته پورته کېده، له هغه به یې شماريخ (یعنې د ګلانو خوشې شوي ځېلونه) را اخیستل، او دا به یې د ښځینه ونې په شماريخو کې ایښودل، ترڅو هغه القاح شي او ښه خرما (تمر) ورکړي. کله چې رسول الله ﷺ دا کار ولید، او هم دا چې خلک دې لپاره دوه ځله پورته کېږي، یو ځل د نر نخلې لپاره او یو ځل د ښځینه نخلې لپاره، نو ویې فرمایل: > «که تاسې دا کار پرېږدئ (نو ښه به وي)». هدف یې دا و چې له هغوی سره نرمي وکړي او له مشقت څخه یې خلاص کړي. خو صحابه‌وو فکر وکړ چې دا خبره وحي ده، نو دا کار یې پرېښود. کله چې هغوی دا کار ونه کړ، خرما خرابه شوه، یعنې خرما ښه ونه رسېده او فاسده شوه. نو کله چې دا حالت پېښ شو، رسول الله ﷺ وفرمایل: > «تاسې د خپلې دنیا له کارونو نه ښه خبر یاست». یعنې، نبي ﷺ اجازه ورکړه چې دوی بیا القاح وکړي، او له خپلې پخوانۍ خبرې څخه بېرته راستون شو. ځکه هغه ﷺ خلکو ته هغه څه بیانول چې دوی ورته اړتیا لري او هغه ته ګټه رسوي. هر څه چې خلک ورته اړتیا لري، هغه نبي ﷺ بیان کړي دي. الله تعالی فرمایي: > ﴿وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ﴾ [النحل: ٨٩] یعنې: «مونږ پر تا کتاب نازل کړی، چې د هر شي بیان پکې وي». نو دا مانا لري چې هر څه په قرآن کې مبین (روښانه شوی) دي. یوه واقعه: ما پخوا د شیخ محمد عبده المصری (چې یو مشهور عالم و) یوه ترجمه لوستې وه. هغه په پاریس کې و، په یو داسې رستورانت کې ناست و، چې مسلمانان، نصارٰی، یهودیان – هر څوک پکې وو، ځکه دا د کفارو ښار و. یوه نصراني ورته راغی او ویې ویل: "اې شیخه! ستاسو په کتاب کې دا آیت دی: ﴿وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ﴾ [النحل: ٨٩] که ته واقعاً پر دې ایمان لرې، نو ما ته ووایه: دا خواړه څنګه تیار شوي؟ ایا دا هم په قرآن کې شته؟" شیخ محمد عبده وویل: > "هو، دا هم په قرآن کې شته." (دا نصراني غوښتل چې قرآن د پخلنځي کتاب وښيي – یعنې داسې کتاب چې خلک پکې زده کړي څنګه پخلی وکړي!) هغه نصراني بیا وپوښتل: > "چیرې شته؟" شیخ محمد عبده د رستورانت مالک ته غږ وکړ او ویې ویل: > "تا دا خواړه څنګه جوړ کړل؟" هغه وویل: > "ما پکې دا او دا شیان وکارول، او داسې مې تیار کړل." نو په دې سره شیخ محمد عبده وښوده چې قرآن خو دا وايي چې هر څه تشریحي سرچینه یې یا خو پخپله ده، یا یې طریقه زده کول روا کړي، لکه له متخصصینو یا عملي تجربو څخه پوښتنه کول، او همدا هم د قرآن عمومي هدايت دی. --- یادونه: دا حدیث چې "أنتم أعلم بأمور دنياكم" دی، امام مسلم روایت کړی دی، کتاب الفضائل، باب: د هغه څه وجوب چې نبي ﷺ شرعاً ویلي وي منل، حدیث نمبر: ۲۳۶۳ د عایشه او انس رضي الله عنهما څخه روایت دی.