عقايد 405

(له عقیدو څخه صحیح عقیده) له همدې امله موږ ګورو چې له ځان ته یې د "اهل تأویل" نوم ورکړی، خو دا صحیح نه دی، خو د تأویل د اهل په نوم اخیستل د موضوع نرمول یا د هغه منهج د ښکلا لپاره دی چې دوی یې تعقیبوي. تر ټولو ډېر په حقه دا ده چې دوی ته د "اهل تحریف" نوم ورکړل شي؛ مثلاً که څوک ووایي د الله تعالی د دې قول په اړه: ﴿تَجْرِي بِأَعْيُنِنَا﴾ که موږ ووایو معنا یې دا ده چې هغه (بیړۍ) زموږ د سترګو په لیدلو روانه ده، دا تأویل بلل کېږي، موږ وایو: دا تأویل نه دی؛ ځکه تا تأویل د دې پر بنسټ وکړ چې ګواکې ته د دې داسې فهم کړی چې بیړۍ د سترګو په منځ کې روانه ده، او دا فهم غلط دی، او نه د آیت له ظاهره دا مانا اخستل کېږي، نه هم په هېڅ حال دا مانا افاده کوي. نو تا دعوه کړې چې دا تأویل دی د خپل فهم پر بنسټ، حال دا چې دا داسې نه ده. دلته په ﴿بِأَعْيُنِنَا﴾ کې "باء" د مصاحبت لپاره ده، یعنې: روانه ده او زموږ سترګې یې ملګرې دي. د دې ډول نورو ډېرو مثالونو څخه مو یو څو بېلګې په خپل کتاب القواعد المثلى في صفات الله وأسمائه الحسنى کې یادې کړې دي. [۱] د ده قول: (من العقائد الصحيحة) «له عقایدو څخه صحیح عقیده» ـ عقیده هغه څه ته ویل کېږي چې انسان یې په زړه کې پرېکړه وکړي، دا پرېکړه کېدای شي صحيحه وي، کېدای شي ناسمه وي. یعنې، انسان په زړه کې په یوه څه باندې فیصله وکړي، که د حق سره سمه وي، نو صحيحه ده، که د حق خلاف وي، نو باطله ده. د عقیدې او علم ترمنځ فرق: لومړی: علم د یو شی ادراک کول دي پر هغه څرنګه چې دی، او عقیده دا ده چې ته په زړه کې پرې وتړې او هغه ثابته یا رد کړې. نو له دې اړخه عقیده عامه ده، ځکه کېدای شي انسان حق او واقع وپېژني او کېدای شي وې نه پېژني، خو علم حتماً واقع ته رسیږي. او له بل اړخه، علم خاص دی، ځکه چې علم ادراک دی، او عقیده حکم دی. له همدې امله ځینو علماوو عقیده داسې تعریف کړې چې دا د ذهن جازم حکم دی؛ که واقع سره سمون ولري ـ یا د شرعي موضوعاتو په اړه د شرع سره سمون ولري ـ نو حق دی، او که نه وي، نو باطل دی. نو علم ادراک دی بې له حکم څخه، او عقیده حکم دی. کتاب: شرح عقيدة اهل السنة والجماعة